Penny Black – pierwszy znaczek pocztowy na świecie z 1840 roku. Historia, znaczki pocztowe i wartość
Penny Black to pierwszy znaczek pocztowy na świecie. Wielka Brytania wprowadziła go do sprzedaży 1 maja 1840 roku, a do opłacania listów można go było używać od 6 maja. Znaczek kosztował jednego pensa i opłacał list do pół uncji (ok. 14 g) wysłany w dowolne miejsce w kraju. Wydrukowano 68 808 000 sztuk, a według szacunków zachowało się około 1,3 mln. Zwykły, używany Penny Black nie jest więc rzadki. O cenie decydują stan, marginesy, numer płyty i to, czy znaczek siedzi na liście z datą z maja 1840 roku. Opisujemy jego historię, wygląd, cechy oryginału i ceny z katalogów i aukcji.
Kluczowe wnioski
- Penny Black wszedł do obiegu 6 maja 1840 r. Wydrukowano 68,8 mln sztuk, zachowało się ok. 1,3 mln.
- Używany egzemplarz w słabym stanie kosztuje ok. £15–40, ładny z czterema marginesami £100–400.
- Najrzadsza jest płyta 11: wydrukowano z niej tylko ok. 168 tys. czarnych znaczków.
- Najwyższa potwierdzona cena na aukcji to 345 100 USD (Spink, 2011) za list polecony z Penny Black.
Historia znaczka pocztowego: skąd się wziął Penny Black?
Przed 1840 rokiem za list płacił odbiorca, a nie nadawca, i to on ponosił koszt przesyłki. Opłata zależała od odległości i liczby kartek. List z Londynu do Edynburga mógł kosztować tyle, co dzienny zarobek robotnika. Wielu odbiorców odmawiało przyjęcia przesyłki. Sir Rowland Hill opisał w 1837 roku nowy system pocztowy: jedna stała opłata, pobierana z góry od nadawcy i potwierdzona małą naklejką.
Parlament przyjął reformy Hilla w 1839 roku. Ministerstwo skarbu ogłosiło konkurs na projekt znaczka i dostało ok. 2600 prac, ale żadna nie spełniła wymagań. Ostateczny projekt powstał na podstawie szkicu samego Hilla. Projekt miał przedstawiać młodą królową Wiktorię, bo ludzką twarz najtrudniej podrobić. Podstawa projektu to wizerunek z medalu, o którym niżej.
Równolegle wprowadzono papier listowy Mulready z nadrukowaną opłatą. Ludzie go wyśmiali, za to znaczek przyjął się od razu. W niespełna dekadę liczba listów w Wielkiej Brytanii wzrosła z ok. 75 mln do ponad 400 mln rocznie. Ciekawostka: w 1979 roku, w setną rocznicę śmierci Hilla, Royal Mail postanowiła wydać serię i blok z jego postacią. Blok z listonoszami i Rowlandem Hillem można kupić w sklepie zbieramznaczki.pl.
Penny Black – znaczek pocztowy z 1840: jak wygląda i co oznaczają litery?
Penny Black ma ok. 19 × 22 mm. U góry jest napis POSTAGE, u dołu ONE PENNY. Na czarnym tle widać profil młodej królowej Wiktorii zwróconej w lewo. W górnych narożnikach są krzyże maltańskie, a w dolnych narożnikach litery, które oznaczają pozycję znaczka na arkuszu. Na znaczku nie ma nazwy kraju. Zjednoczone Królestwo do dziś jako jedyne nie umieszcza jej na znaczkach, a informacja o kraju to sam wizerunek monarchy.
Portret jest oparty na medalu Williama Wyona z 1837 roku, wybitym na pamiątkę wizyty królowej w londyńskim City. Szkic Henry'ego Corboulda przenieśli na stal Charles Heath i jego syn Frederick. Techniką druku był staloryt, a znaczek drukowała firma Perkins, Bacon & Petch. Oryginalną prasę Jacoba Perkinsa można zobaczyć w British Library Philatelic Collection w Londynie. Ten sam wizerunek Wiktorii był na brytyjskich znaczkach aż do jej śmierci w 1901 roku.
Arkusz miał 240 znaczków w 20 rzędach po 12 sztuk. Oznaczenia literowe pozwalają odtworzyć miejsce każdego znaczka. Pierwsza litera w lewym dolnym rogu oznacza rząd (od A do T), druga w prawym dolnym rogu kolumnę (od A do L). Pierwszy znaczek arkusza ma litery AA, ostatni TL. Cały arkusz kosztował 240 pensów, czyli funta, a rząd 12 znaczków jednego szylinga. Znaczek nie był ząbkowany. Urzędnicy i klienci cięli arkusze nożyczkami i stąd tyle egzemplarzy z uciętymi marginesami.
Penny Black czy Penny Red? Dlaczego czarny znaczek wycofano w 1841
Penny Black był w obiegu niespełna rok. Poczta kasowała znaczki stemplem w kształcie krzyża maltańskiego. Czerwone stemple miały chronić przed ponownym użyciem. Na czarnym tle czerwony tusz był słabo wyraźny, a do tego łatwe do usunięcia stemple pozwalały użyć znaczka drugi raz. W lutym 1841 roku poczta zmieniła kolor znaczka na czerwony i od tej pory kasowała go czarnym tuszem. Tak powstał Penny Red.
Oba znaczki mają ten sam projekt i rozpoznasz je głównie po kolorze. Penny Red drukowano przez blisko 40 lat w miliardach sztuk, a typowy egzemplarz kosztuje od kilku do kilkudziesięciu złotych. Wyjątkiem jest Penny Red z płyty 77 z 1863 roku, sprzedany przez Stanley Gibbons za 550 tys. funtów. Dwa dni po Penny Black, 8 maja 1840 roku, wszedł Two Pence Blue (niebieski, za dwa pensy) do listów o podwójnej wadze. Jest rzadszy od czarnego brata.
Istnieje też odmiana VR official z literami V i R zamiast krzyży w górnych narożnikach. Przygotowano ją dla poczty urzędowej, ale nigdy nie weszła do zwykłego obiegu. Takie egzemplarze to rarytas dla zaawansowanych kolekcjonerów.
Ile jest wart znaczek Penny Black? Wartość w 2026 roku
Wartość Penny Black zależy prawie wyłącznie od stanu. Według domu aukcyjnego Warwick & Warwick używany znaczek w słabym stanie kosztuje ok. £15–40. Ładny używany egzemplarz z czterema wyraźnymi marginesami wyceniany jest na ok. £100–400. Nieużywane znaczki z oryginalnym klejem są rzadkie: katalog Stanley Gibbons wycenia dobry egzemplarz z płyty 5 na £12 500.
| Stan znaczka | Orientacyjna wartość |
|---|---|
| Używany, ucięte marginesy | £15–40 |
| Używany, cztery marginesy | £100–400 |
| Używany, płyta 11 | katalog SG ok. £4 600 |
| Nieużywany z klejem | katalog SG ok. £12 500 |
| List z 6 maja 1840 | katalog SG ok. £160 000 |
Najrzadsza jest płyta 11. Przygotowano ją do druku czerwonych znaczków, ale wydrukowano z niej też ok. 168 tys. czarnych. To ułamek całego nakładu i dobry używany egzemplarz kosztuje kilka tysięcy funtów. Płytę rozpoznaje się po drobnych cechach rytu i liter. Bez eksperta nie zakładaj, że masz „jedenastkę”.
Najwyższą potwierdzoną cenę osiągnął list polecony z Penny Black z kolekcji Chartwell: 345 100 USD na aukcji Spink w czerwcu 2011 roku. W 2021 roku Sotheby's wystawił dokument Roberta Wallace’a z najwcześniej datowanym Penny Black (10 kwietnia 1840) z estymacją 4–6 mln funtów, ale kupiec się nie znalazł. Nawet za najważniejszy obiekt w historii filatelistyki rynek nie zapłaci każdej ceny.
Jak rozpoznać oryginalny Penny Black i nie pomylić go z kopią?
Oryginał rozpoznasz po pięciu cechach. Jedna wątpliwa cecha to sygnał, żeby oddać znaczek do ekspertyzy.
- brak ząbków: krawędzie są cięte nożyczkami, nie perforowane,
- litery w obu dolnych narożnikach, różne dla każdego znaczka z arkusza,
- znak wodny w postaci małej korony, widoczny od spodu pod światło,
- kolor czarny lub szaroczarny, nigdy brązowawy,
- stempel w kształcie krzyża maltańskiego, zwykle czerwony, rzadziej czarny.
Na rynku jest sporo przedruków, np. z okolicznościowych wydań na 150. rocznicę w 1990 roku, kiedy Royal Mail wydała znaczki z głowami królowej Wiktorii i Elżbiety II. Takie znaczki mają ząbki, nowoczesny papier i inny nominał. Odróżnisz je od razu. Przy cennych egzemplarzach liczy się certyfikat Royal Philatelic Society London lub British Philatelic Association.
Najstarszy znaczek pocztowy i najdroższy znaczek świata
Najstarszy znaczek pocztowy to właśnie Penny Black z 1840 roku. Po Wielkiej Brytanii znaczki wprowadzały kolejne kraje: Szwajcaria i Brazylia w 1843 roku, Stany Zjednoczone w 1847. Polska wydała swój pierwszy znaczek pocztowy 1 stycznia 1860 roku. Jego historię opisaliśmy w artykule Polska nr 1 – historia pierwszego polskiego znaczka.
Penny Black jest najsłynniejszy, ale nie najdroższy. Najdroższym znaczkiem świata jest British Guiana 1c magenta z 1856 roku, zachowany w jednym egzemplarzu. W 2014 roku Sotheby's sprzedał go za 9,48 mln USD, a w 2021 roku za 8,3 mln USD. Kupiła go firma Stanley Gibbons. Rekordy innych krajów opisujemy w rankingu najdroższych znaczków USA.
Masz znaczek Penny Black? Co zrobić przed sprzedażą
Penny Black często trafia się w starych klaserach i kolekcjach po dziadkach. Nie myj go, nie odklejaj z listu i nie przycinaj marginesów. List z datą z 1840 roku bywa wart wielokrotnie więcej niż wartość samego znaczka. Zrób zdjęcie obu stron i zapisz litery z dolnych narożników.
Potem pokaż znaczek filateliście. Jak wygląda taka wycena, opisujemy w poradniku wycena znaczków pocztowych krok po kroku. Porównanie skupu, aukcji i sprzedaży prywatnej znajdziesz w artykule gdzie sprzedać znaczki pocztowe.
Najczęstsze pytania o Penny Black
Jaki był pierwszy znaczek pocztowy w Wielkiej Brytanii?
Penny Black, wydany 1 maja 1840 r. i ważny od 6 maja. Był to zarazem pierwszy znaczek pocztowy na świecie. Dwa dni później wszedł Two Pence Blue za dwa pensy.
Ile jest wart Penny Black?
Używany egzemplarz w słabym stanie kosztuje ok. £15–40, ładny z czterema marginesami £100–400. Nieużywany z klejem katalog Stanley Gibbons wycenia na ok. £12 500, a znaczki z płyty 11 na kilka tysięcy funtów.
Czy Penny Black jest rzadki?
Nie. Wydrukowano 68,8 mln sztuk, a zachowało się ok. 1,3 mln. Rzadkie są egzemplarze nieużywane, z płyty 11, w blokach i na listach z maja 1840 roku.
Co oznaczają litery narożne na Penny Black?
Pokazują pozycję znaczka na arkuszu 240 sztuk. Pierwsza litera to rząd (A–T), druga to kolumna (A–L). Znaczek AA był w lewym górnym rogu, TL w prawym dolnym.
Jaki jest najstarszy znaczek pocztowy?
Penny Black z 1840 roku. Pierwszy polski znaczek, Polska nr 1, ukazał się 1 stycznia 1860 roku, dwadzieścia lat później.
Jak odróżnić Penny Black od Penny Red?
Po kolorze: projekt jest ten sam. Penny Black jest czarny i był w obiegu w latach 1840–1841, Penny Red jest czerwonobrązowy i drukowano go od lutego 1841 przez kilkadziesiąt lat.
Podsumowanie
Penny Black to pierwszy znaczek pocztowy na świecie, wydany w maju 1840 roku w Wielkiej Brytanii. Zmienił system pocztowy: od tej pory płacił nadawca, a stała opłata za list wynosiła jednego pensa. Wydrukowano 68,8 mln sztuk, więc zwykły używany egzemplarz kosztuje kilkadziesiąt funtów. Prawdziwą wartość mają znaczki z czterema marginesami, nieużywane, z płyty 11 i na listach z 1840 roku. Jeśli masz Penny Black albo stary klaser z brytyjskimi znaczkami, pokaż go filateliście, zanim sprzedasz.
Wyceń swoje znaczki w philkam.pl →
Ten tekst powstał przy wsparciu narzędzi sztucznej inteligencji i został zweryfikowany przez zespół Philkam.