Czesław Słania: grawer z Czeladzi, Bitwa pod Grunwaldem, Monako i sztych na stalowej płycie
Czesław Słania (1921–2005) to polski rytownik, który wyrył ponad 1000 znaczków pocztowych i jako jedyny w tym fachu trafił do Księgi Rekordów Guinnessa. Urodził się w Czeladzi, pierwsze znaczki robił dla Poczty Polskiej, a od 1956 roku żył w Szwecji i został nadwornym grawerem króla. Według biografa Zbigniewa Różańskiego wydrukowano ponad 25 mld odbitek jego prac, więc niejedna trafiła do domowych klaserów. Opisujemy jego życie, najważniejsze znaczki, „tajnopisy” oraz to, ile dziś płaci się za jego prace.
Kluczowe wnioski
- Dorobek Słani to 1 070 znaczków dla 31 państw i organizacji (dane publikowane przy 100. rocznicy urodzin).
- Dla poczty szwedzkiej wykonał ponad 450 znaczków, dla Danii 236, dla Monako 150.
- Jego tysięczny znaczek z 2000 roku, 60 x 81 mm, to największy rytowany znaczek w historii.
- Większość prac kupisz tanio: w sklepie zbieramznaczki.pl serie Słani kosztują zwykle od kilku do kilkudziesięciu złotych.
Kim był Czesław Słania? Od Czeladzi do Akademii Sztuk Pięknych
Czesław Słania urodził się 22 października 1921 roku w Czeladzi, w rodzinie górniczej, a dzieciństwo spędził w Osmolicach pod Lublinem. Talent objawił się wcześnie i niezbyt legalnie: jako uczeń sfałszował zgubioną legitymację szkolną. W czasie okupacji podrabiał dla podziemia dokumenty, w tym kennkarty i ausweisy (źródła różnią się co do tego, w której organizacji działał). Wojnę skończył w wojsku w stopniu porucznika.
Jesienią 1945 roku rozpoczął studia na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Po pierwszym roku chciał przenieść się na leśnictwo, bo stronił od ludzi, ale od tego pomysłu odwiódł go prof. Witold Chomicz. W 1947 roku na praktykach w Drukarni Narodowej odkrył grawerstwo. Pracą dyplomową była „Bitwa pod Grunwaldem” Jana Matejki wykonana stalorytem w formacie znaczka. Żmudna praca trwała dwa lata, kosztowała go pogorszenie wzroku i dała dyplom z wyróżnieniem summa cum laude.
Pierwszy znaczek: Poczta Polska i Państwowa Wytwórnia Papierów Wartościowych
Od 1950 roku Słania pracował jako rytownik w Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych, gdzie uczył go Marian Romuald Polak. Pierwszym „znaczkiem”, przy którym pracował, był I Polski Kongres Pokoju z 31 sierpnia 1950 roku. Wyrył na nim tylko metalową część młotka.
W marcu 1951 roku ukazał się znaczek na 80-lecie Komuny Paryskiej i to on zwykle bywa nazywany pierwszym znaczkiem Słani. Portret gen. Jarosława Dąbrowskiego wyrył Słania, resztę Polak. Na znaczku przez pomyłkę pojawił się wizerunek kompozytora Henryka Dąbrowskiego. Pierwszym znaczkiem podpisanym wyłącznie jego nazwiskiem był „Plan sześcioletni” z 4 grudnia 1951 roku. Według opracowania wydanego przy setnej rocznicy urodzin w latach 1951–1956 wykonał dla Polski 23 znaczki i 14 projektów.
W 1956 roku ukazał się jego znaczek z oszczepnikiem Januszem Sidłą z serii na igrzyska w Melbourne. Z tej samej serii pochodzi słynna odwrotka bokserów, którą opisujemy w artykule o najdroższych znaczkach polskich.
Szwecja, 1956: poczta szwedzka i nadworny grawer króla
W 1956 roku, chory na płuca, Słania pojechał do Szwecji statkiem „Mazowsze” i już nie wrócił. Zaczynał od zmywania naczyń w restauracji. W 1959 roku związał się z pocztą szwedzką, a pierwszym jego szwedzkim znaczkiem był portret poety Gustafa Frödinga z 1960 roku. Ten portret otworzył mu zagraniczną karierę, a w sumie wykonał dla Szwecji ponad 450 znaczków.
W 1972 roku król Gustaw VI Adolf nadał mu tytuł nadwornego grawera. Powstała wtedy też seria urodzinowa monarchy, dziś w sklepie zbieramznaczki.pl jako Król Gustaw VI Adolf za 44 zł. Blok z 1991 roku na rocznicę urodzin samego grawera, Koronacja Gustawa III, kosztuje 34 zł. Następny monarcha, Karol XVI Gustaw, przyznał mu Złoty Medal Królewski.
W tej samej kategorii sklepu jest też szwedzki zeszycik z ptakami z 1970 roku (kos, sikorka, gil, dzwoniec, 36 zł) i Pippi Pończoszanka z 1969 roku za 55 zł. Drożej kosztuje Wagon pocztowy z 1986 roku za 120 zł.
Dania, Monako, Wyspy Owcze: ile znaczków wykonał Czesław Słania?
Czesław Słania wykonał 1 070 znaczków dla 31 państw i organizacji, bez wliczania wersji kolorystycznych i nominałowych. Słynna liczba „ponad 1000” to więc raczej minimum. Współpraca z Danią trwała od 1962 do 1989 roku i dała 236 znaczków. Od 1972 roku pracował też dla Monako (150 znaczków), gdzie zaprzyjaźnił się z rodziną księcia Rainiera III.
| Poczta | Okres | Liczba znaczków |
|---|---|---|
| Polska | 1951–1956 i od 1993 | 23 + 15 |
| Szwecja | od 1959 | ponad 450 |
| Dania | 1962–1989 | 236 |
| Monako | od 1972 | 150 |
Wśród pozostałych zleceniodawców są m.in. Wyspy Owcze, Grenlandia, San Marino, Watykan, Litwa i ONZ. Dla Wysp Owczych rył serie przyrodnicze i krajobrazowe, np. arkusze Dzikie kwiaty z 1980 roku za 149 zł. Z Danii pochodzi blok Konie HAFNIA'76 za 32 zł.
Rekord Guinnessa: 1000 znaczków i Wielkie czyny szwedzkich królów
Tysięczny znaczek ukazał się w Szwecji w 2000 roku. Według jednego z opracowań powstał 17 marca, dokładnie pięć lat przed śmiercią autora. Przedstawia „Wielkie czyny szwedzkich królów” według obrazu Davida Klöckera Ehrenstrahla i ma 60 x 81 mm. Księga Rekordów Guinnessa uznała go za największy rytowany znaczek. Znaczek numer 1001 wydała Polska.
Słania pracował do końca. Ostatnia praca to znaczek z 2005 roku na 60. sesję Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Zmarł 17 marca 2005 roku w Krakowie, spoczywa na Cmentarzu Rakowickim. Sześć jego prac otrzymało tytuł najpiękniejszego znaczka świata. W 2021 roku Poczta Polska i poczta szwedzka uczciły setną rocznicę urodzin wspólną emisją.
Portrety, banknoty i figle: tajnopisy Słani
Oprócz znaczków grawerował banknoty. Muzealna kolekcja obejmuje prace dla Wenezueli, Brazylii, Argentyny, Izraela, Portugalii i Litwy. Na banknocie 1 000 szekli z 1983 roku użył własnego ucha jako modelu dla portretu Majmonidesa. Portrety aktorek (Monroe, Bardot, Loren, Day) i 23 mistrzów świata w boksie rył prywatnie, poza obiegiem pocztowym.
Miał też słabość do figli, które kolekcjonerzy nazywają tajnopisami. Na znaczku z biegu Vasaloppet jeden z narciarzy ma twarz autora, nazywa się Jul Afton (Wigilia), a jego numer 1972 to rok ukończenia pracy. Akwarelowa „dwudziestka” dolarów dla Eisenhowera, przekazana ambasadzie USA, wyszła tak wiernie, że sprawą zajęły się FBI i Interpol. Filatelista może oglądać każdy znaczek przez lupę w poszukiwaniu mikroskopijnych liter.
Gdzie obejrzeć i ile kosztują znaczki Słani?
Największy zbiór w Polsce ma Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu, które kupiło spuściznę liczącą około 4900 eksponatów (matryce, odbitki, projekty, rysunki) i posiada wszystkie jego znaczki. Kolekcjonerzy działają w grupach studyjnych, a w Danii ukazał się osobny katalog jego prac.
Słania to tani temat na start kolekcji. Znaczki Słani drukowano stalorytniczo w dużych nakładach, a w sklepie zbieramznaczki.pl cała kategoria Czesław Słania liczy ponad 100 pozycji, w większości za kilka lub kilkadziesiąt złotych. Drożej kosztują komplety w arkuszach i wyjątkowe wydania, ale nie są to kwoty z rankingów cennych znaczków pocztowych. Szukasz innych pomysłów na zbiór? Przeczytaj, gdzie kupić znaczki pocztowe.
Czesław Słania: najczęstsze pytania
Kim był Czesław Słania?
Polskim rytownikiem znaczków i banknotów (1921–2005), nadwornym grawerem króla Szwecji od 1972 roku i rekordzistą Księgi Guinnessa: wykonał 1 070 znaczków dla 31 państw i organizacji.
Jaki był pierwszy znaczek Czesława Słani?
Zwykle wymienia się 80-lecie Komuny Paryskiej z marca 1951 roku, wykonane razem z M. R. Polakiem. Pierwszy znaczek sygnowany tylko jego nazwiskiem to „Plan sześcioletni” z grudnia 1951 roku.
Ile są warte znaczki Czesława Słani?
Zwykle od kilku do kilkudziesięciu złotych, bo wydawano je w dużych nakładach. W sklepie zbieramznaczki.pl najdroższe pozycje kategorii kosztują ok. 60–149 zł.
Gdzie obejrzeć prace Słani?
W Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu, które ma około 4900 eksponatów z jego spuścizny oraz komplet jego znaczków.
Podsumowanie
Czesław Słania zaczął od podrobionej legitymacji, a skończył jako rekordzista świata i nadworny grawer króla. Jego znaczki są tanie i pełne ukrytych detali, więc to dobry początek kolekcji tematycznej. Jeśli w klaserze masz szwedzkie czy duńskie znaczki z lat 60.–90. albo większy zbiór po bliskich, pokaż je filateliście i sprawdź ich wartość.
Wyceń swoje znaczki w philkam.pl →
Ten tekst powstał przy wsparciu narzędzi sztucznej inteligencji i został zweryfikowany przez zespół Philkam.